بالقصد ، غرض زائد بر ذات دارد ؟ زيرا ، نسبت اصل قوت و قدرتش بدون انضمام دواعى و صوارف به فعل و ترك وى يكسان است و چون به فعل درآيد ، بدون دواعى زائد نبود ، لذا فاعل بالقصد در فعل خود مستكمل است ، و در حدّ ذات خود فاقد آن غرض است و در فعل و تروّى و تأمل و تصديق به فايده دارد و اين نقايص در فاعل كل كه غنى بالذات است و در ذات خود تمام ، بلكه فوق تمام است ، راه ندارد و ذات او ، ارفع از آن است كه فاعل بالقصد باشد . صاحب اين عقيده ، حق را با خويشتن قياس كرده است ، از قياسش خنده آمد خلق را : « و لعل النمل الصغار تتوهم أنّ للّه تعالى زبانيتين فإنّ ذلك كما لها و تتوهم أنّ عدمهما نقصان لمن لا يتصف بهما » « 1 » . و ديگر اين كه اگر فاعل كل ، فاعل بالقصد باشد ، لازم آيد كه در فعلش مضطر باشد ، چنان كه « الإنسان مضطر في صورة مختار » و حال آن كه : « الحق تعالى مختار فى صورة مضطر أي لأجل أنّ اختياره تعالى وجوبى احدى التعلق » . چنان كه بر اين عقيده لازم آيد تكثر ، بلكه تجسم بارى ، تعالى اللّه عن ذلك علوّا كبيرا . كثرت از اين روى كه ذات وى ، محل طروّ دواعى و اغراض مىشود ، و تجسم از اين روى كه فاعل ، مستكمل در حركت است و حركت در امكان استعدادى است و امكان استعدادى از نشأة مادّه است و چون تجسّم لازم آيد ، باز تكثّر از اين روى لازم آيد ؛ زيرا ، جسم را مادّه و صورت و وجود و ماهيّت است و كل ممكن زوج تركيبى ، و لازم آيد قول به تثنيه و تجزيه در ذات و « من ثنّاه فقد جزّأه و من جزّأه فقد جهله » « 2 » . محض زيادت بصيرت كه فاعل كل سبحانه و تعالى ، فاعل بالقصد نيست ، به نقل چند جمله‌اى از امير المؤمنين عليه السّلام تبرك مىجوييم : فاعل لا بمعنى الحركة و الآلة أنشأ الخلق إنشاءا و أبتدأه ابتداء بلا رويّة أجالها و لا تجربة

--> ( 1 ) . برخى از حديث ابى جعفر امام محمد بن على الباقر عليهما السّلام ضمن شرح حديث دوم اربعين علامه بهائى . ( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 1 .